SOĞUK GÜNLER VE FIRTINA TAKVİMİ

Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinden gözlemlenerek nesilden nesile aktarılan; meteoroloji uzmanlarının, tarımsal faaliyetlerle uğraşanların, denizde seyir yapanların ve dalış yapanların özellikle dikkat ettiği ve uzun yılların gözlemlerine dayanarak hazırlanan takvimdir. Hazırlanması sırasında balıkçılar, amatör ve ticari deniz araçlarının kaptanları, deniz kuvvetleri komutanlığı'nda çalışan seyir subaylarının yıllar süren birikim ve notları esas alınmıştır. Özellikle 'isimli' olan fırtınalar, bir/iki gün sapma ile de olsa mutlaka meydana gelmektedir.

Ocak Şubat Mart
  •   2 Ocak  Fırtına (3 gün)
  •   8-30 Ocak  Zemheri Fırtınası
  • 12 Ocak Fırtına (2 gün)
  • 14 Ocak Karancalos Fırtınası (Kış cini)
  • 17 Ocak Fırtına (2 gün)
  • 18 Ocak En Soğuk Gün
  • 23 Ocak Fırtına
  • 25 Ocak Kış Şiddeti Fırtına
  • 28 Ocak  Ayandon Fırtınası (2 gün)
  • 31 Balık Fırtına
  •   1 Şubat Hamsin Fırtınası (50 gün)
  •   4 Şubat Fırtına (3 Gün)
  •   7 Şubat Fırtına (3 Gün)
  • 10 Şubat Fırtına (3 Gün)
  • 13 Şubat Fırtına
  • 20 Şubat 1. Cemre (Havaya)
  • 23 Şubat Fırtına (2 Gün)
  • 27 Şubat 2.Cemre (Suya)
  • 28 Şubat Leylekler gelmeye başlar
  •   1 Mart Fırtına
  •   4 Mart Soğuklar azalıyor
  •   6 Mart 3. Cemre (Toprağa)
  •   7 Mart Ağaçlara su yürüne başlangıcı
  • 11-17 Mart Berdül Acz (Kocakarı Soğukları)
  • 12-13 Mart Hüsun Fırtınası
  • 15 Mart Fırtına
  • 21 Mart Hamsin Fırtınası Sonu (Gece-Gündüz eşit,  İlkbahar Başlangıcı, Nevruz Bayramı)
  • 23 Mart Koz Kavuran Fırtınası (Mart 9'u)
  • 26-27 Mart Çaylak Fırtınası
  • 29 Mart Fırtına
  • 30 Mart Fırtına (3 dokuzların ikincisi)
Nisan Mayıs Haziran
  •   8  Nisan Kırlangıç Fırtınası (2  Gün)

  •   9 Nisan Fırtına (3 dokuzların üçüncüsü)

  • 11 Nisan Leylek Fırtınası   (2  Gün)

  • 17 Nisan Kuğu Fırtınası (Abrıl 5'i)

  • 21-26 Nisan Sitte-i Sevir Fırtınası 

  • 29 Nisan Fırtına (3 Gün)

 

  •   2 Mayıs Çiçek Fırtınası

  •   6 Mayıs Hıdrellez

  •   7 Mayıs Fırtına (Doğu rüzgarları)

  • 11-14 Mayıs mevsimsiz soğuklar

  • 13 Mayıs Fırtına  (Mayıs 7'si başlangıcı)

  • 16 Mayıs Filizkıran Fırtınası

  • 21 Mayıs Kokulya Fırtınası

  • 25 Mayıs Ülker Fırtınası

  • 25 Mayıs Yaz sıcaklarının başlaması

  • 30 Mayıs Çabak (Kabak) meltemi,  30 31 Mayıs Bevarih rüzgarları (41 gün)

  •  3 Haziran Filiz Koparan Fırtınası (3 Gün) 

  • 10 Haziran Ülker Doğumu Fırtınası  (3 Gün) 

  • 22 Haziran Gündönümü Fırtınası (Dolu mevsimi)

  • 27 Haziran  Fırtına (Günler kısalıyor)

  •  

Temmuz Ağustos Eylül
  •  1 Temmuz Yaprak Fırtınası

  •  3 Temmuz Sam Yeli (52 gün)

  •  6 Temmuz  Fırtına (3 Gün)

  •  9 Temmuz Çark dönümü Fırtınası

  • 11 Temmuz  Fırtına (2 Gün)

  • 16 Temmuz  Fırtına (2 Gün)

  • 16 Temmuz  Sıcakların Artması

  • 26 Temmuz Kara Erik Fırtınası

  • 29 Temmuz Kızıl Erik Fırtınası

  •   3 Ağustos Doğum Günü Fırtınası

  • 14 Ağustos Fırtına

  • 17 Ağustos Fırtına

  • 19 Ağustos (Leyleklerin Dönüşü)

  • 20 Ağustos Fırtına (2 Gün)

  • 21 Ağustos Yapraklar sararıyor

  • 21 Ağustos Sam Yeli Sonu

  • 24 Ağustos Mihrican Fırtınası

  • 30 Ağustos Mercan Fırtınası

  •   5 Eylül Bıldırcın Geçimi (Poyraz) Fırtınası

  • 13 Eylül Çaylak Fırtınası

  • 19 Eylül Fırtına

  • 23 Eylül (Sonbahar Başlangıcı)

  • 25 Eylül Kestane Karası Fırtınası

  • 29 Eylül Turna Geçimi Fırtınası

Ekim Kasım Aralık
  •   3 Ekim 1. Koç Katımı Fırtınası

  •   9 Ekim Yaprak Dökümü Fırtınası

  • 12 Ekim Meryem Ana Fırtınası

  • 17 Ekim Kırlangıç Fırtınası

  • 22 Ekim Bağ Bozumu Fırtınası

  • 26 Ekim Balık Fırtınası (Kırağı mevsimi)

  • 30 Ekim Şiddetli rüzgarlar

  •    5 Kasım Kuş Geçimi Fırtınası

  •    7 Kasım Fırtınası

  •  12 Kasım Lodos Fırtınası

  •  13 Kasım Pastırma Yazı

  • 17 Kasım 2. Koç Katımı Fırtınası

  • 24 Kasım Güney Rüzgarları

  • 29 Kasım Ülker Dönümü Fırtınası

  •   6 Aralık Kuzey Rüzgarları

  •   8 Aralık Karakış Fırtınası (2 Gün)

  • 12 Aralık Fırtına (2 Gün)

  • 19 Aralık Fırtına

  • 20 Aralık En uzun gece

  • 21 Aralık Gün Dönümü Fırtınası

  • 22 Aralık 30 Ocak Erbain

  • 31 Aralık Fırtına

 

Ayandon Fırtınası: Sinop’un Ayancık ilçesine bağlı yeni adı ile Hamamlı Köyü mevkii, 1800 lü yıllarda  kışın gemilerin fırtınalı tabiatı nedeniyle yanaşamadığı eski bir liman.

Erbaîn : 22 Aralık - 30 Ocak arasındaki 40 güne denir.

Hamsin: 31 ocak'ta başlayıp, 21 mart'ta (nevruz'a) değin süren 50 günlük soğuk döneme verilen isimdir.

Hüsun: Surî güzellik. maddi ve manevi letafet anlamına gelir.

Ülker: Ülker, boğa takımyıldız'ında birbirine epey yakın olarak yer alan altı tane nispeten parlak yıldızdan oluşan yıldız kümesidir.

Balık Fırtınası : Balıkların Karadeniz’den Marmara denizine geçtiği tarih.

Amansız Elli (M. 4 Ocak ? 22 Şubat): Karakış Ayının 20?sinde (M. 4 Ocak) başlayıp, Gücük Ayının 9?una (M. 22 Şubat) kadarki 50 gün boyunca soğukların aralıksız sürmesiyle bu adı almıştır. Karakıştan son 19 gün, Zemheri?den 31 gün, Gücük?ten ilk 9 gün, amansız elliyi oluşturur.  

Güçük Yedisi (M. 20 Şubat): Aşağıda bahsedeceğimiz ilk cemrenin düşmesinden önce Vakit Yeli eser. Gücük Ayı havası kararsızdır. Hava tahminiyle ilgili özel günlerdendir. O gün hava ya çok iyi, ya çok kötü olur.

Cemre Düşmeleri: Cemre, Arabça'da  ?kor hâlindeki ateş anlamına gelir. Türkçesi imre, imere, emire'dir. Emre adı ile bağlantılı olduğu düşünülür. Cemreler, yedişer gün ara ile havaya, suya ve toprağa düşerek, düştüğü yeri ısıtır. Meteorolojik olarak, sıralaması yanlıştır. Halk arasında önce havanın, en son toprağın ısındığı inancı, gerçekte tersidir. Buna kanıt olarak, dağ doruklarındaki karlar gösterilebilir.

  • Birinci Cemre: Gücük ayının 7. gününde (20 Şubat) havaya düşer. Havalar ısınmağa başlar.

  • İkinci Cemre: Gücük ayının 14. gününde (27 Şubat) suya düşer. Sular ısınmağa başlar.

  • Üçüncü Cemre: Gücük ayının 21. gününde (6 Mart) toprağa düşer. Toprak ısınmağa başlar.

Vâde Yeli / Bade Yel (M. 3-6 Mart): Gücük 18-21 arası güneyden (kıble) eser. Bu rüzgârı poyraz karşılarsa 40 gün kış, gündoğusu karşılarsa hastalık, karayel karşılarsa bolluk olacağı söylenir.

Kocakarı Soğukları / Beldir Aciz (M. 11-18 Mart): Gücük Ayının 26'sı ile Mart Ayının 5. günleri (M. 11-18 Mart) arasındaki, yaşlıların dayanmakta zorlandıkları sayılı fırtınadır. Eski dilde berdü'l acuz veya eyyam-ı husum olarak adlandırılmaktadır. Bu nedenle Martın ilk dönemindeki soğuklara kocakarı soğukları denmiş.Şubat ayının son dört günü ile mart ayının ilk üç gününü içine alan haftada 26 şubat- 4 mart (h.11-17 Mart)’ta görülen soğuklar. Bu fırtınadan sonra mart ayı başlar.

Mart Dokuzu (M. 21 Mart): Bugünde şiddetli fırtınalar görülebilir. Bugünden sonra kışın etkisi geçmeğe başlasa da havanın ne yapacağı belli değildir. Alçaklarda havanın ısındığı, yükseklerde çetin soğukların sürdüğü gündür. Mart ayında kar yağabilir.

Martın İki Dokuzu yahut Mart On Sekizi (M. 31 Mart): Hava aldatıcıdır, fırtınalı geçebilir.

Abrıl Beşi (M. 18 Nisan): Mart Dokuzundan (M. 21 Mart) sonra havalar biraz ısınınca, Abrıl Beşinde birden bastıran şiddetli soğuklar ve don olayları olur. Önceki sıcaklara aldanarak yaylaklara göçenler, geri döner. Abrıl Beşi geçince ekim-dikim işleri başlar.

Sitte-i sevir: Genelde nisan ayinda olusan, bazen bir hafta kadar surebilen fırtına. Sitte-i sevir, boğanın altı günü demektir, güneşin boğa burcunda olduğu dönemin altı günlük bölümünde olan bir fırtınadır, rüzgar ve hava değişken olduğu için "sitte-i sevir, her saati bir devir" de denir.

Mayıs Yedisi (M. 13-20 Mayıs):  Sayılı fırtınalardandır. Mayıs yedisi bulutlu veya yağışlı geçerse Yaz mevsimi iyi geçer, bolluk olur. Mayıs yedisi sıcak geçerse yaz mevsimi kurak geçer ve kıtlık olur.



BASİT HAVA TAHMİNİ

Barometre ve Termometre değerlerinin ilişkilendirilmesi dışında sadece gözlemlere dayalı da hava tahmini yapılabilir. Denizcilerin özellikle de balıkçıların hava tahminleri genellikle doğru çıkar. Bu kişiler meteorolojik tahminlerin yanı sıra kendileri de tahminde bulunmaktan geri durmaz. Bu yolla yapılan tahminler gözleme dayalıdır. Yılların tecrübesi bu kişilere gözlemlerini değerlendirme şansı verir.

GÜNEŞ BATARKEN
* Bal renkli gökyüzü güzel havaya,
* Tatlı kırmızı renk iyi havaya,
* Hafif sarı gökyüzü nem ve yağmura,
* Pembe ve fıstık rengi şiddetli fırtına ve yağmura,
* Güneş kırmızı olarak batarsa rüzgar çıkacağına işaret eder.

GÜNEŞ DOĞARKEN
* Güneş dumanlı görünüyorsa fırtınaya,
* Güneş doğarken kırmızı olması ve yükseldikçe donuklaşması şiddetli yağmura,
* Kızıl renkli gökyüzü yağmur veya rüzgara  işaret eder.

AYIN GÖRÜNÜŞÜ
* Ay hilal halindeyken kırmızı görünmesi şiddetli yağmura,
* Ay doğarken kırmızı görünmesi rüzgara (saatte 20 deniz mili)
* Ayın fazla parlak görünmesi fırtınaya,
* Ayın fazla kırmızı veya donuk ve dumanlı görünmesi yağmura,
* Sakin havada hale görünmesi rüzgar çıkacağına,
* Hale küçük olursa kısa zaman sonra fırtına çıkacağına,
* Hale büyük olursa fırtınanın yaklaşık 4-5 saat sonra çıkacağına,
* Hale ile birlikte ufukta alçak siyah bulutlar görülürse şiddetli fırtınaya işarettir.

GÖKYÜZÜ VE DENİZ
* Gece gökyüzünde beyazlık havanın iyi olacağına,
* Denizin koyu yeşil görünmesi (bitkisel kökenli yeşillik değilse) havanın sertleşeceğine,
* Denizin ayna gibi parlak görünmesi fırtınaya,
* Yağmurdan sonra kuzey rüzgarı çıkması güzel havaya,
* Gece sis ve çiğ olması güzel havaya işaret eder.

 
HAVA BELİRTİLERİ

  Muhtemel iyi hava belirtileri;
• Koyu mavi gökyüzü varsa,
• Güneş doğarken parlak ve hafif sisli ise,
• Akşam gökkuşağı görünmüş ise,
• Güneş ve ay çevresinde büyük hale varsa.
     
   Yağmurlu hava belirtileri:
• Güneş doğarken gökyüzü kırmızı ise, 
• Gökkuşağı sabah görünmüş ise,
• Ay etrafında küçük hale görülüyorsa.
     
  
Durgun hava belirtisi:
• Hava sisli ise.
     
   Rüzgarlı hava belirtisi:
• Güneş doğarken kırmızı görünmüş ise, 
• Güneş batarken gökyüzü kırmızı görünmüş ise.
     
  
Muhtemel fırtına belirtileri:
• Güneşin soluk dumanlı olması, 
• Ayın parlak olması,
• Bulutların aşırı beyaz olması,
• Güneş ve ay etrafında yay olması.

KIŞ TAHMİNİ

  • Güz mevsimi erken gelir, rüzgâr çok eserse o yıl kış uzun sürer.?

  • Güzün yağmur çok yağarsa kış uzun geçer.

  • Ağaçlar yapraklarını erken dökerse kış çok olur.

  • Kavağın yaprağı tepeden dökülürse kış çok, etekten dökülürse kısa olur.

  • Irmak ve dere kenarları çok yosun bağlarsa kış erken gelir.

  • Kasım ayında Lodos eserse kış yumuşak, poyraz eserse kıs sert geçer. Bu 3. Cemreye kadar sürer.

  • Koç ayında soğuk çok olursa o yıl kış uzun ve sert geçecek demektir.

  • Koç ayında davar sık yatarsa, kış uzun ve sert geçecek, seyrek yatarsa, hafif geçecek demektir.

  • 3. cemrenin düştüğü gün hava soğuk olursa, kış uzun sürer.

  • Şubat sonunda karayel eserse, kış mevsimi uzar.

  • Kork Abrıl'ın beşinden, öküzü ayırır eşinden; korkma Zemheri?nin kışından.

  • Ağyelin ardı kış; şakanın ardı döğüş.

  • Pelit ağacının kozağı çok olursa, kış çok olur.

  • Zemheri'de (Ocak ayında) havalar sıcak olursa, o yıl kıtlık olacak demektir.

  • Töngel ve pelit kozağı çok olursa o yıl kış çok olur.

  • Karakış ve Zemheri aylarında gök gürlerse kış bölünür.

  • Ayva bol olanda kış çetin geçer.

TÜRKİYE'DE ESEN BAŞLICA RÜZGARLAR

Yüksek basınçtan alçak basınca olan hava hareketine rüzgar adı verilir. Rüzgarlar estikleri yöne göre isimlendirilirler. Örneğin poyraz, kuzey doğudan güneybatı yönüne eser. Rüzgarlar estiği yönlere göre Rüzgargülünde isimlendirilir.

Yıldız: Kuzeyden esen soğuk hava taşıyan rüzgâr çeşididir.

Poyraz: Türkiye'de özellikle kış mevsiminde daha sık görülür. Bu mevsimde Rusya ve Sibirya üzerinden kutupsal havayı getirir. Sıcaklığın belirgin olarak düşmesine sebep olur. Yaz mevsiminde aşırı yüksek basınç alanından basra üzerindeki alçak basınç alanına doğru ilerleyen deniz üstü hava kütlelerinin Ege ve Türkiye üzerinde sapmaya uğrayarak kuzeydoğudan esen poyraza dönüşür. Bu mevsimde serinletici etkisi vardır.

Gündoğusu: Doğudan esen rüzgarlardır.

Keşişleme: İstanbul yöresinde güneydoğudan esen rüzgâra denizcilerin verdiği addır. Uludağ'ın eski adı olan Keşiş dağının yönüne göre adlandırılmıştır. Gündoğusu ve kıble arasında 135 dereceden esmektedir .

Kıble: Güneyden esen ve ılık hava getiren rüzgârdır.

Lodos: Güneybatıdan esen rüzgârlara verilen addır. Gezici siklonların ülkemize daha çok sokulduğu kış mevsiminde çok görülür ve siklonların sıcak cephesinin geçişini izler. Sıcaklıkların yükselmesine neden olur.

Günbatısı: Batıdan esen rüzgâr çeşididir.

Karayel:
Kuzeybatı yönünden esen rüzgarlara denir. Geçici siklonların ülkemize geldiği kış mevsimlerinde görülür. Siklonların soğuk cephesinin geçişini izler. Genellikle sıcakların düşmesine ve kar yağışına neden olur.

RÜZGARLARIN ŞİDDETLERİNE (SN/MT) GÖRE ALDIKLARI İSİMLER

0 Sakin 0 – 2 hissedilmez.
1 Çok hafif 1 – 2 hissedilmez.
2 Esinti 2 – 4 yaprakları kımıldatır.
3 Hafif Meltem 4 – 6 yaprakları kımıldatır.
4 Meltem 6 – 8 ince dalları sallar.
5 Sert Meltem 8 – 10 ince dalları sallar.
6 Rüzgar 10 -12 kalın dalları sallar.
7 Fırtınalı Rüzgar 12 -14 kalın dalları sallar.
8 Hafif Bora 14 -16 körpe ağaç gövdelerini sallar
9 Bora 16–20 körpe ağaç gövdelerini sallar.
10 Şiddetli Bora 20 –25 dalları kırar.
11 Fırtına 25 –30 dalları.
12 Tayfun (Kasırga) 30 ve yukarı ağaçları söker.

BULUT TÜRLERİ

Bulutlar yerden yüksekliklerine göre gruplara ayrılırlar. Dünya üzerinde bugüne kadar belirlenmiş ve tanımlanmış bulut çeşitlerinin sayısı 100 ü geçer. Sıkça karşılaşılan bulut türleri aşağıda verilmiştir.

Kümülüs: Güzel hava bulutları olarak bilinirler. Belirleyici özellikleri, düz tabanlı oluşları ve pamuk yumağına benzeyen şekilleridir. Tek tek veya sık bir şekilde yan yana dizilmiş olarak gözlenebilirler. Renkleri genelde parlak beyazdır.

Sirrüs: Genel olarak iyi hava bulutları olarak bilinmekle birlikte, zaman zaman beklenmedik bir fırtınanın habercisi olabilirler. Çok yüksekte oluşurlar, bunun sonucu olarak da oluşum ortamlarının ısısı genelde 0°C'ın altındadır. Bu koşullar sirrüs bulutlarının buz kristallerinden oluşmasına sebep olur. Şekil olarak, gökyüzüne yerleştirilmiş kaz tüylerine benzetilebilirler. Renkleri beyazdır.

Stratüs: Yeryüzüne yakın , zaman zaman tüm gökyüzünü kaplayan gri renkli bulutlardır. Genelde kış aylarında rastlanırlar.

Nimbüs: Fazlasıyla koyu renkli bulutlardır. Genelde stratüs bulutlarına benzerler, fakat en önemli farkları beraberlerinde getirdikleri mutlak kötü hava ve şiddetli yağmurlardır.